Als kinderspel geen kinderspel meer is - Ambassadeur Elise over Sanja Mitrovic
Als kind speel je spelletjes. Zorgeloos. Hoogstens nu en dan verstoord door die jongen die zich nooit aan de regels houdt, of dat meisje dat niet tegen haar verlies kan en altijd aan je haren trekt als je wint. Kinderspel zoals kinderspel hoort te zijn. Maar tegelijk is het een veilige manier om je voor te bereiden op de wereld van de grote mensen. Binnen de veiligheid van spelregens speel je de wereld. De wereld van hypotheekrenteaftrek, kilometerheffingen en ontslagregelingen. Maar in de wereld waarin Sanja Mitrovic opgroeide zijn spelletjes geen onbezorgde voorbereidingen op een wereld die nog komen moet. Als je opgroeit in een land van conflicten, een land dat kraakt in zijn voegen, wat is dan nog kinderspel? Wat is dan nog kind zijn? Het is een vraag die in de voorstelling niet zozeer beantwoord wordt als wel gesteld. Een vraag die pijn doet om over na te denken, maar voor veel kinderen (en opgegroeide volwassenen) wel realiteit is. In de voorstelling Will you ever be happy again? vormen kinderspelletjes een belangrijke basis voor veel scènes. Maar elk spel dat gespeeld wordt lijkt ineens doordrenkt van oorlog en gespeend van alle onschuld.
Sanja Mitrovic maakt wat zij noemt docutales. Een vorm van theater waarbij persoonlijke documenten een uitgangspunt vormen van waaruit persoonlijke, deels gefictionaliseerde verhalen worden gevormd. Aan de hand van schriftjes van de basisschool, foto’s en tekeningen krijgt de versplintering van Joegoslavië een gezicht. Deze vorm maakt Will you ever be happy again? niet tot verteltheater, want Mitrovic weet ook haar achtergrond als mimer goed te integreren. Voor deze voorstelling werkt zij samen met de Duitse Jochen Stechmann, die als tegenkleur functioneert. In de eerste scène wordt de tegenstelling gesteld als Mitrovic vertelt dat ze vroeger altijd Partizanen tegen de Duitsers speelden. Niemand, behalve de gepeste kinderen, wilde de Duitsers spelen, want die verloren altijd. Voor deze avond heeft ze gelukkig iemand gevonden die Duitser wil spelen: entree Stechmann. In het vervolg van de voorstelling worden de tegenstellingen tussen de twee personages en talloze aanverwante opposities (goed en slecht, slachtoffer en dader) steeds verder gedeconstrueerd.
Naast de kinderspelletjes fungeert ook nog de halve finale wedstrijd van de Europacup tussen Rode Ster Belgrado en Bayern München op 24 april 1991 als rode draad. Vlak na dit toernooi zou de Joegoslavische voetbalploeg synchroon aan het land uiteenvallen. De wedstrijd eindigde in 2-2 wat genoeg was voor Rode Ster om door te gaan naar de finale. Aan het einde van de voorstelling zingen Mitrovic en Stechmann voetballiedjes die op die dag aan weerszijden in het stadion werden gezongen. De teksten snoeihard, het zingen stampend en brullend. De intensiteit van deze scène is overweldigend. In het publiek buitelen de beangstigende neiging je mee te laten slepen en het verlangen je af te wenden en niet meer te zien over elkaar heen. Je wordt tegelijk naar het toneel gezogen en diep in je stoel gedrukt. Voor even wordt het conflict voelbaar.
“Alle grote, kleine mensen zullen eens tezamen zijn. In een wereld zonder oorlog, vriendschap zonder angst en pijn”. Ooit op de basisschool zongen wij deze regels met een hele groep kinderen. Een Nederlandse vertaling van Ode an die Freude, het gedicht van Friedrich Schiller, op muziek van Beethoven’s Negende symfonie. Op dat moment geloofde ik dat wereldvrede mogelijk was. Bij het zien van deze voorstelling, waarin de Negende symfonie ook wordt gebruikt, voel ik misschien wel sterker dan ooit het verlangen terug te keren naar dat moment. Maar wanneer ik thuis kom en op zoek ga naar de vertaling is deze nergens te vinden, hoe hard ik ook zoek. Ik probeer de rest van de tekst te herinneren, maar dat lukt me ook niet. Terugkeren is geen optie. Maar ik heb het moment gekend. Het moment waarop het mogelijk leek. Waarop alles mogelijk leek. En dat moment zou ieder kind gegund moeten zijn.
Door Elise van Dam
Uw Reactie