Bitterzoete suikerspin - Ambassadeur Irena over TARTUFFE

In deze bewerking van Molières klassieke stuk Tartuffe uit 1664 is een rijk scala aan citaten van verschillende theaterstromingen te herkennen: comedia dell’arte, vaudeville, circus, expressionisme en het vervreemdingseffect van Brecht. De keuze voor deze kleurvolle mix is niet willekeurig; al deze stromingen zijn in de geschiedenis van theater op de een of andere manier met elkaar verbonden. Fijne aan deze toepassing, is dat het een evenwichtige samenstelling van karakters oplevert, waardoor de intrige goed in stand wordt gehouden rond de thema’s liefde, bedrog en hypocriete moraal. Helaas lijdt de inhoud flink onder de vorm door de mateloze verwerking van al die citaties uit de theatergeschiedenis.

Geschminkt als leeuwen, als zijnde gevangen in een veel te krappe kooi, beweegt elk familielid van Orgon zich in zijn eigen huis, die uit louter tralies bestaat. Dit decor symboliseert het gezin als een morele instantie dat het beest in de mens gevangen houdt en onderdrukt. Onder alibi van spirituele verrijking weet Tartuffe misbruik te maken van de situatie en zodanig de rijke maar naïeve Orgon te manipuleren. Ook al betekent dat opoffering als het verwaarlozen van zijn eigen vrouw, het uithuwelijken van zijn veel jongere dochter en Tartuffe toegang te geven tot zijn bezit. Gelukkig weet Elmire, de vrouw van Orgon, met steun van de dienstmeid, Tartuffe tijdig genoeg te doorzien en door een list te ontmaskeren. De Harlekijnachtige situaties die volgen leveren veel komische, kluchtig getinte slapstick momenten op. Echter na de plotseling gewelddadige oplossing aan het einde, waarbij de familieleden van Orgon collectief Tartuffe als een stel roofdieren verscheuren, wordt je als toeschouwer met een onbehagelijk gevoel in je maag achtergelaten. Moraal van het verhaal? Eerst het vlees dan de moraal, uit Brecht’s stuk Driestuiversopera, lijkt hier wel erg letterlijk uitgewerkt te zijn.

Het concept van deze adaptatie lijkt in het begin alle ruimte te bieden voor een originele, rake, actuele interpretatie van Molières Tartuffe. Sterke theatrale momenten die de revue passeren zijn de popperige bewegingsequenties waarbij het sociale gebaar van de personages geaccentueerd wordt ook door de achtergrond van versnelde, gemechaniseerde klavecimbelmuziek. Helaas verzwelgt de voorstelling dikwijls in de vorm, waardoor voor de acteurs te weinig kritische zelfreflectie of een vleugje vrije improvisatie overblijft. Iets wat nou juist het vruchtbare van respectievelijk het theater van Brecht en commedia dell’arte was. Vorm wordt zo eerder een keurslijf, waar de acteurs in geperst worden dan een inspiratiebron. Daarbij lijkt Mertens te gauw genoegen te hebben genomen met het vinden van de ingenieuze vorm; alsof het spel met theatervormen in deze voorstelling voorrang heeft boven het vertellen van je eigen verhaal. Met als gevolg dat deze bitterzoete voorstelling achteraf net zo snel oplost als een suikerspin, en je als toeschouwer een bittere nasmaak eraan overhoudt.